Snjójeppar og búnaður

 

Þegar ferðast er á snjó er ekkert mikilvægara en að vera léttur. Léttasti bíllin drífur oftast best og eyðir minnstu eldsneyti. Því má kannski seigja að þetta sé ákveðin tegund naumhyggju, þar sem best gengur hjá þeim sem veitir sér minnstan munað á ferðalögum og sættir sig við hluti eins og að vera á blæjubíl sem er fullur að snjó á mornanna og borða bara þurrmat þegar allir hinir eru með stórsteikur. Þetta eru náttúrlega öfgar en þetta er eitthvað sem sumir jeppamenn gera. Allavega er rétt að hafa í huga að léttur jeppi er líklegur til að skila eigandanum mestu ánægjunni með minnsta tilkostnaðinum.

Þegar þú ert búinn að fara þínar fyrstu jeppaferðir, búinn að festa þig illa og vilt fara að komast lengra og gera betur er líklegt að þig langi orðið stóra tjakka og risa spil. Sú nálgun á vandamálið er venjulega byrjunin á ferli sem endar með því að þú ferð að aka um á vörubíl á fjöllum sem fáir hafa efni á og það sem verra er að vandamálið sem þú varst að reyna að leysa er orðið enn stærra.  Reyndu að festast ekki í að hugsa um hvernig  losa eigi bílinn eftir að hann er fastur eða komin á kaf í krapa holu, heldur einbeitu þér að því að þróa þitt aksturslag og bílinn þannig að hann stoppi helst aldrei.
 
Hvernig jeppa er best  að breyta.
Eins og fyrr segir er léttleiki það sem skiptir öllu máli snjónum, það ætti því alltaf að vera númer eitt við val á snjójeppa.(sjá flotstuðull). Næst kemur eflaust hæð yfirbyggingarinnar, jeppi sem er með háum topp og þykkari grind verður aldrei góður snjójeppar vegna þess að þungamiðja hans verður alltaf hátt uppi sem er mjög vont í brekkum og hliðarhalla einnig verða slíkir jeppar alltaf að vera veltistífari til að hægt sé að nota þá á vegum.Númer þrjú gæti svo verið þyngdarhlutföllin fram aftur, best er að jeppar séu léttari að aftan en framan í snjó þá skiptir máli að afturhjólin séu aftarlega, einnig er mikilvægt að jeppinn sé ekki mjög stuttur í hlutfalli við hæð, stuttur, hár jeppi sest gjarnan á rassinn í brekkum. Númer fjögur er svo sennilega vélar afl. 50 hestöfl á tonn er kannski lámark, jeppar sem fara mikið undir það geta lent í verulegum vandræðum með að fylgja hópnum einnig getur verið mikilvægt að ná smá  ferð í förum til að komast upp stutta bakka. fáir sætta sig við að vera alltaf síðastir af þessum sökum og enda gjarnan í dýrum vélaskiptum. Flestar gerðir jeppa er hægt að fá frá framleiðenda með nægilega stórum vélum. Númer fimm ætla ég að setja gerð hjólabúnaðar, jeppar með heilum hásingum eru betri til brúks í þungu snjófæri en jeppar með klafa eða aðra sjálfstæða fjöðrun. Hæð undir  hásinguna skiptir minna máli en margur heldur. Ástæðan er fyrst og fremst sú að faratæki með drifi á öllum hjólum eru hvort sem er hætt að fara áfram þegar hálf hjólin eru komin á kaf í snjó en hæðin undir drifið hjálpar engu að síður í krapaholum og grunnum púðursnjó. Hæð undir miðjan bílinn milli fram og aftur hjóla skiptir oft mun meira máli sérstaklega í skörum og straumhörðu jökulvatni.sem oft fylgist að við rætur jökla.
Mikilvægast af öllu er samt að gera sér grein fyrir áður en jeppi er valinn til breytinga að maður drífur ekkert á merkinu sem stendur á honum.
 

Eldsneyti og eyðsla

Það sem skiptir einna mestu máli í lengri ferðum er eyðslan. Það ekkert sem eyðir jafn miklu jeppi sem drífur illa. Jeppar sem geta verið sparibaukar á vegum fara í óendanlega mikla eyðslu þegar þeir eru hættir að drífa. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir að það er þetta sem gerir jeppamenn oftast olíu eða bensínlausa á fjöllum en ekki einhverjir lítrar til eða frá í bæjarsnatti. Díselvélar eyða um 10 til 20% minna eldsneyti miðað við þyngd (20 til 30% miðað við rúmál).því má seigja að dísiljeppar henti betur til lengri ferða en bensínjeppar séu heppilegri til styttri ferða vegna þess að þeir eru aðeins léttari án eldsneytis en verða þyngri þegar þeir þurfa að bera eigið eldsneyti í lengri ferðir. Þessi mörk gætu legið í kring um eins  til þriggja daga ferð.  Vegna þess að ferðamennska í snjó krefst þess að allt eldsneyti sé haft meðferðis ættu jeppamenn að sniðganga þær gerðir jeppa sem þekktar eru fyrir mikla eyðslu. Það er mjög pínlegt að vera að leggja af stað í ferð og þurfa að hafa 300 lítra af olíu þegar ferðafélagarnir komast af með 150. Fátt er líka jafn leiðinlegt og að þurfa að sníkja olíu af ferðafélögum.
   Þegar ákveða á hve mikið eldsneyti þarf að hafa með í ferð er oft snúið að gera upp hug sinn. Eyðsla jeppa í snjó er svo mismunandi eftir því hve erfitt færið er. Reikna má með að bensín eyðslan í snjó sé nálægt 25 lítrar á tonn fyrir hverja 100  ekna kílómetra í einhverri "meðaltals ferð" í blönduðu færi. Ef illa gengur og menn lenda í mjög þungu færi lengi, er í raun mjög lítið hægt að ferðast því eyðslan fer svo langt upp að erfitt er að hafa meðferðis allt það eldsneyti sem þarf til að komast einhverjar vegalengdir.

Brúsar / Tankar Það er bar gott mál að láta stækka tankinn í jeppanum en gæta verður hófs í því eins og öðru. Það er als ekki raunhæft að setja 300 lítra tanka í venjulega jeppa nema kannski pallbíla. Tankar sem standa niður úr grindum jeppa á milli fram og afturhjóla eru mjög til bölvunar og mun verri kostur en að notast við brúsa enda eru góðir brúsar ekkert til að amast yfir.
Til að kom olíu eða bensíni af brúsa yfir á tankinn er  best að híverta á milli með slöngubút. Það er gert þannig að maður tekur slöngu sem er 15-20 mm og 1,5-3 m löng, stingur öðrum endanum ofaní brúsann og hinum í tankinn, gæta þarf þess að brúsinn standi hærra en tankurinn til dæmis í skottinu. Síðan leggur maður höndina yfir opið á brúsanum  þannig að hún þétti með slöngunni og svo er blásið með munninum milli fingranna uns vökvinn fer að renna í söngunni. Nú er smá bið á meðan brúsinn er að tæmast kannski 1 til 3 mínútur fer eftir hæðarmuninum og sverleikanum á slöngunni. Ef illa gengur að þétta með hendinni er líka ágæt að nota vettling eða tusku og vera með annan slöngubút 10 nálægt cm langan til að blása með ofaní brúsann.  Slöngubútarnir nýtast  líka til vara ef þeir eru rétt valdir sem getur komið sér vel á fjöllum.

Ísvari  Ísvarinn vill oft gleymast, hann þarf að setja á bíla reglulega til að eyða vatni sem safnast í tankinn. Ef notaður er ísvari á  10.000 km fresti ætti ísing í eldsneyti aldrei að verða vandamál. Ef ekki hefur verið settur ísvari í tank í mörg ár eða  tugþúsund kílómetra er oft ekki nóg að setja á tankinn um leið og farið er á jökul því þá getur vatnsmagnið verið orðið svo mikið að einn skammtur losar það ekki allt. Smá fyrirhyggja er því nauðsinleg til að komast hjá gangtruflunum að völdum ísingar í tönkum. þetta á jafnt við um dísil og bensínbíla en í dísilbílum er auk þessa þörf á sérstakri aðgæslu varðandi vaxmyndun. Þegar ekið er á jeppa með vatni í olíunni upp í kalt loftslag eins og á jökli frís vatnið í örsmáar ísnálar sem setjast í síur og stífla þær. Þetta getur verið vatn sem hefur safnast fyrir í tanknum á mörgum árum og liggur venjulega á botni tanksins en þegar það er hreyfing á því þegar það frýs myndast íshröngl eða ískristallar, eðlisþyngdin lækkar og ísinn flýtur upp og fer með eldsneytinu í síurnar. Þetta hefur ekkert að gera með frostþol díselolíu (vaxmyndun) en einkennin eru oft nákvæmlega þau sömu og kenna menn því oft lélegri olíu um. Reyndar er vissulega þekkt að menn hafi fengið vatn á tankana með olíunni við áfyllingu hjá söluaðilum en það er mjög erfitt að verjast því enda er vatnið þá yfirleitt í slíku magni að ísvari gerir lítið nema í magni sem getur skemmt eldsneytiskerfin.
 

Dráttartóg
Dráttartóg ætti að vera í öllum jeppum. Gott tóg þarf að teygjast vel og hafa slitþol sem er minnst 5 sinnum þyngd bílsins sem dregur. Teygja í böndum er oftast gefin upp sem sú prósenta sem bandið lengist um þegar það er strekkt að slitmörkum. 10 metra spotti með 20% teygju lengist því um tvo metra og er 12  metra langur  rétt áður en hann slitnar. þetta þýðir að eftir því sem spottinn er lengri þarf hann minni teygju í prósentum. Þegar velja á tóg er gott að miða við að fimmföld þyngd bílsins sem dregur teygi tógið minnst 3 metra, þá gildir eftirfarandi formúla.

100 / ( 5 * bíllinn í kg * teygjan í % / 3* Slitþolið í kg ) = Lámarkslengd
      Dæmi. Bíllin er 2000 kíló með öllu og við ætlum að kaupa tóg sem er með 20.000 kg slitþol og 20% teygju.
100 / ( 5*2000*20/3*20000) = 30 metrar er þá lágmarkslengd.

Þessi formúla er kannski engin vísindi en það er samt gott að hafa hana til hliðsjónar við val á tógi. Það hefur sýnt sig að menn kaupa oft tóg sem eru ekki góð sökum ónógrar teygju.
Dráttartógið á að vera með splæstum lykjum í báða enda. Ef hnútar eru settir á tógið minkar slitþolið um allt að helming og tógið er í raun ónítt á eftir. Til að hægt sé að festa splæst tóg í lokuð augu er því nauðsinlegt að vera með einhvern auka spotta sem gott er að hnýta. Keðjulásar og  krókar úr málmum eru bannvara sem eiga aldrei að koma nálægt dráttartógi.  Jeppi sem er sokkin í krapa er oft svo fastur að ekki er nóg að setja í hann á einum stað því hefðbundin dráttarbúnaður er ekki nógu sterkur, þá er mikilvægt að setja strax í á fleiri stöðum með hanafót áður en bíllin er slitin í sundur. Hanafót má setja til dæmis í hásingu stuðara eða grindarnef og að sjálfsögðu dráttartengið ef það er til staðar.
Það er  mikilvægt að allar festingar séu traustar þegar dregið er og hafa ber í huga að sá sem dregur ber ábyrðina á tjónum eða slysum sem af kunna að hljótast. Dráttartaug sem slitnar eða slítur festingar getur valdið stórslysi. Það er góð regla eð festa kuldadagalla eða einhverjar tuskur á spottann þegar verið er að taka mikið á, það dregur úr aflinu ef eitthvað slitnar.
 

Spil
Spilvinda er ágæt þegar ferðast er einbíla en ég ráðlegg engum að ferðast einbíla á hálendi íslands að vetralagi. Nothæft rafmagnspil er meira en 30kg Það er dýrt í snjónum og met ég það svo að það sé tæplega þess virði þegar fleiri en einn bíll eru saman. Þessu eru eflaust margir reynsluboltar ósammála en þetta er kannski meira spurning um verklag en verkfæri þegar losa þarf bíl úr erfiðri festu. Tveir jeppar geta klifið fjöll með  blökk og góðum nælonspotta ef því er að skipta,  þó eru til aðstæður þar sem erfitt getur verið að koma að bíl til að draga, en dráttarspil er langt í frá nauðsinlegt á snjójeppa nema hann sé að ferðast einn. Góður spilastokkur ætti samt að vera með í öllum jeppaferðum.
 

Gangbretti
 Gangbretti ættu als ekki að vera á snjójeppum, þau hlað á sig snjó og ís sem þyngir bílana og eru stórhættuleg í straumvatni. Það er alveg ljóst að stór gangbretti geta auðveldlega kosta mann bílinn eða jafnvel lífið þegar verið er að fara yfir straumhörð jökulvötn.  Ef þú ætlar að nota jeppann þinn að einhverju marki á fjöllum þá skaltu ekki setja á hann gangbretti.  Gangbretti geta líka verið til bölvunar í erfiðum skörum, þau stoppa bílinn fyrr og tjónast oft  illa þegar þarf að taka á bílum í skörunum.
 

 Aukaljós
Mikilvægt er að hafa einhver ljós á bílnum sem hægt er að vísa nánast beint ofan í jörðina framan við bílinn það er eina lýsingin sem virkar í miklum byl, best er að þau ljós séu ekki of stór í afli, 55W perur eru nóg. Þetta skiptir máli þegar verið er að keyra lengi í svarta byl, þá vinna altanatorar ekki á fullum afköstum og erfitt getur þá verið að hafa undan risastórum perum. Gul ljós eru líka talinn henta vel í snjó og þoku. Tenging aukaljósa þarf helst að vera þannig að þau séu starhæf þó annað rafkerfi í bílnum virki ekki. Þannig er hægt að líta á aukaljósin sem neyðarlýsingu sem getur komið sér vel þegar mest á reynir  Tillaga að tengingu.
 

Verkfæri (lámarksbúnaður)
Sjúkrakassi, slökutæki, kerti eða gashitara, topplyklaset, fastir lyklar, stóran skiptilykil eða rörtöng, skrúfjárnasett, hamar, felgujárn, viðgerðarsett fyrir dekk, rakavarnar úða eða WD40,  sæmileg skófla, einhver tjakkur helst drullutjakkur, dráttartóg,  skíðagleraugu, vasaljós, ákall eða broddstaf, startkapla, og suðupinna fyrir þá sem telja sig ráða við að nota þá.

Varahlutir(lámarksbúnaður)
Viftureim/ar, bensíndælu / olíudælu, bensínsíu / hráolíusíu, startari í sjálfskipta bíla, kerti, háspennuþræði og háspennukefli, felgurær og bolta minnst 4 stykki, öryggi, sjálfskiptivökva og bremsuvökva. 5 metra af 2,5 kvaðrata rafmagnsvír. Auk þess má bæta við því sem þekkt er fyrir að bila í  viðkomandi bíl og gerir bílinn óökuhæfan

 

Þetta efni er eign Guðmundar Jónssonar, afritun og notkun þess er öllum heimil til einkanota.
Endurútgáfa með hverskonar breytingum er óheimil nema í samráði við höfund.
Endurútgáfa með engum breytingum er öllum heimil sé höfundar getið.