Radial
/ Diagonal
Hér er aðallega fjallað um radial dekk og á textinn við um þau nema að
annað sé tekið fram.
Tvær megingerðir dekkja eru í notkun, radial dekk og diagonal dekk (nælondekk). Diagonal dekkið er í raun bara gúmmíblaðra með
lofti í en radial dekkið er með stálvírum sem halda lögun banans réttri við
veginn. Mjög mikill munur er á þessum dekkjum og má kannski segja að allt sé betra
í radial dekkjum nema að þau eru erfiðari og dýrari í framleiðslu. Þó eru menn að
nota diagonal dekk eins og 44" Dick Cepek með góðum árangri í snjó en
flestir eru samála um að þau eru erfið í vegaakstri. Diagonal dekk eru líka
til með auka strigalagi í bana sem gjarnan er úr minna teygjanlegu efni en
það sem er í belgnum sem gefur þeim eiginleika sem líkjast radíal.
Á myndinni hér við hliðina
er radial dekk, það má hugsa sér að radial beltið í dekkinu séu stál hringir
sem allir eru jafn langir og liggi í bana dekksins eins og myndin sýnir, það
þýðir að alstaðar þar sem vegurinn snertir banann er ummál dekksins það sama.
þetta hefur nokkra augljósa kosti eins og minna slit, minni veltimótstöðu,
minni hitamyndun í bananum jafnara veggrip og meiri rásfestu. |
 |
|
það er samt ekki nóg að setja víra eða glertrefjar í bana dekkja
svo þau geti talist vera radial dekk.
Til að dekk hafi radial eiginleika mega hliðarnar í dekkinu ekki hefta
hreyfingar banans. Diagonal dekk misslitna eftir loftþrýstingi, meira í miðjunni á miklu lofti
en meira á köntunum á litlu lofti. Slit á radial dekkjum er hinsvegar nánast
alveg óháð loftþrýstingi en talsvert háð felgubreiddinni. |
Belgurinn
Þegar radial dekk komu fyrst til Íslands
var algengt að menn hentu þeim undan bílum vegna þess hve hörð þau þóttu.
Þetta vor dekk sem misvitrir menn í Asíu voru að teikna og voru bara
misheppnaðar eftirlíkingar af frægum Michelin radial hjólbörðum. Hliðar
þessara dekkja voru svo stuttar (belglaus) að þær strengdu radial banann
fastann allan hringinn þannig að dekkið varð eins og reiðhjólagjörð og í raun
alveg ónothæft. það er einmitt þessi lengd hliðanna sem ræður mestu um það hve
langt niður er hægt að fara með loftið í snjónum, því belgmeiri sem dekkin eru
því minna loft ráða þau við. Myndin hér fyrir neðan sýnir hvernig radial dekk aflagast þegar hleypt er úr þeim takið eftir að A er minna en B
sem stafar af því að ummál banans er fasti (stálvírinn), þegar slakinn í
hliðunum er búinn fer baninn að lyftast upp undir dekkinu og bögglast inn að
miðju þá er dekkið alveg hætt að virka. Af þessu má draga þá ályktun
að eiginleikiar radial dekkja til brúks í snjó sé meira háður belgstærðinni
eða lengd hliðanna en nokkru öðru. Margir telja að mjúk og þunn dekk séu
besta lausnin en það hjálpar lítið ef hliðarlengdina eða belginn vantar |
.
 |
Hættuleg dekk
Til að geta notað dekk á litlu lofti er nauðsinlegt að átta sig á hættunum
sem því fylgja.
Ástæða þess að dekk springa og skemmast í hliðunum er oftast hiti, við hreyfingu gúmmísins í hliðum og bana
dekkja myndast varmi, ef varmastreymið frá dekkinu er minna en það hitnar dekkið,
við það veikjast hliðar dekksins og loftþrýstingurinn hækkar uns dekkið jafnvel
hvellspringur, eða að varmamyndunin minkar og dekkið kemst í jafnvægi
(loft/varmaflæði jafnvægi). Með minnkandi loftþrýstingi eykst hreyfing
gúmmísins og þar með varmamyndunin. Ný dekk eru viðkvæmari fyrir þessu en gömul.
Dekk með þykkar hliðar eru líka viðkvæmari fyrir þessu. Ástæðan fyrir því
að dekk hvellspringa er nær alltaf sú að annað hvort var farið af stað á of
litlu lofti eða það lak úr dekkinu eftir að ekið var af stað. Staðreyndin er að
öll dekk geta skemmst eða hvellsprungið út af þessu og notandi ræður mestu þar
um.
|
Almennt má segja að þunn dekk þoli
betur akstur á litlu lofti eða jafnvel að létt dekk þoli betur akstur á litlu lofti. Það er athyglivert að skoða þyngd algengra
38" radial jeppadekkja í þessu ljósi. Þyngd dekkja getur verið mismunandi eftir árgöngum (sendingum) en þessar tölur hér við hliðina eru allt ný dekk og yfirleit meðaltölur af fleiri en einu dekki. það er ekkert vandamál að nota öll þessi dekk á 0,5 eða 1 psi
ef þau tolla á felgunni en þau eyðileggjast líka öll ef þau hitna. Til að
vita hvort dekkin eru að hitna er nauðsinlegt að átta sig á að
gúmmí er mjög einangrandi. Dekk sem er volgt við snertingu að utan er mun
heitara að innan. ágætt er að snerta líka á felgunni, ef hún er volg viðkomu í 10 stiga frosti er hætta á að
dekkin séu að skemmast. (Volg felga getur líka verið vegna bilaðra hjóllegu eða útílegu á bremsum).
|
|
Þyngdir algengra dekkja
Ground 35 kg
Mudder 38 kg
Svamper tsl 38 kg
AT 405 39 kg (eftir söluaðila)
Trexus 41 kg
Parnelli 44 kg (bara eitt dekk)
Irok 43 kg (39,5") |
Felgur
Það sem hefur tafið jeppamenn einna mest undanfarna áratugi eru
affelganir. Þegar mest allt loft er farið úr dekkinu er ekkert sem heldur
því á felgunni nema felgukanturinn. mikilvægt er að hann sé sem bestur,
fyrir 15" felgur þarf ummál kantsins að vera stærra en 1202mm og fyrir
16 " felgur þarf ummálið að vera stærra en 1282mm. Hægt er að mæla kantinn með litlu
stálmálbandi, best er að hvolfa bandinu ofan á kantinn, þannig tollir það á
honum og súna lítillega upp á það þar sem hringurinn lokast til að
lesa af. Hægt er að laga of lága kanta með þar til gerðum vals (Felguvals).
Nú seinni ár er algengt að nota felgulása þar sem dekkið er einfaldlega
skrúfað á felguna með hringjum þetta er mjög öruggt hvað affelganir varðar
en gallin er að þetta er mjög þungt og mun dýrara en venjulegur felgukantur.
Einnig hafa felgulásar viljað hlað ís inn í felguna sem erfitt er að
fjarlægja. Í flestum bílum er ekki pláss fyrir felgulás að innan fyrir
bremsum eða stýrisgang þannig að oftast verður að láta duga að setja þá að
utan. Einn
felgulás að utan er nóg til að dekkið snúist ekki á felgunni. en kemur ekki
í veg fyrir að dekkið affelgist að innan. Venjuleg
felga með góðum kanti bæði að innan og utan er því vænlegur kostur en er
kannski ekki jafn flott.
|

Felgur sem virka
án bedlock
www.gjjarn.com |
Breidd á felgum er
umdeild en ég held að það sé mest vegna þess að diagonal dekk
þurfa breiðari felgur en radial dekk til að virka í snjónum. Fyrir öll radial dekk gildir að felgan þarf
að vera aðeins breiðari en stífi hluti banans eða munstrið á dekkinu.
Radial dekk
á of mjóum felgum slíta upp köntunum og eru leiðinleg í akstri þetta er
kannski svolítið öfugsnúið en skýrist kannski á myndunum. Hér fyrir neðan sést
vel hvernig breidd felgunar hefur árif á snertingu banans við jörð, þetta er
í fullu gildi í snjónum. Jeppi á of mjóum felgum er oft slæmur í hliðarhalla
vegna þess að hliðin á dekkinu sem er upp í brekkuna togar banann upp að
innanverðu.
Diagonal dekk drífa vel í snjónum á mjög breiðum felgum, jafnvel þó felgan
sé höfð næstum helmingi breiðari en baninn Þetta á ekki við um radial
dekk af fyrrnefndum ástæðum (belgurinn) og ætti felgan ekki að vera meira en 15%
breiðari en stífi hluti banans eða mynstrið á radial dekki. |
|
 |
Dekkjaskurður
Dekkjaskurður í jeppadekkjum er tvíþættur, annarsvegar til að fá aukna
mýkt í dekkin og hinsvegar til að auka grip. Fyrst um mýktina. Árið 1993 eyðilagðist hjá
mér 36" Mudder dekk þá komu djúpar sprungur við stærstu kubbana sem fóru
svo að leka nokkrum vikum seinna. Eftir þá reynslu sá ég að stórir kubbar sem ná
langt niður á hliðar dekkja eru mjög til bölvunar vegna þess að hreyfingin í
hlið dekksins verður svo mikil við hliðina á kubbunum, sérstaklega ef ekið er
með litlu lofti á hörðu undirlagi. þetta er auðvelt að laga með því að
skera alla kubba sem fara niður á hliðarnar frá bananum. Við svona skurð
minkar líka veltimótstaða dekksins á litlu lofti sem hjálpar því mjög mikið
drifgetu. Mörgum kann að finnast þetta hljóma ótrúlega en reynslan er að sýna
mér að svona skorinn dekk eru verulega betri í þungu snjófæri en óskorinn.
Svo um gripið. Reglan í snjó er að mesta opnunin gefur einfaldlega mesta gripið,
en jafnframt minnstu endinguna og oft líka mikinn hávaða. Dæmi um þetta er belti
á vélsleða en þar er opnunin oftast meiri en 70%. Það kann oft að virðast gott
að vera á dekkjum með lokuðu munstri sem hægt er að spóla á án þess að festa sig
en slík dekk eru líka oft kölluð klaufadekk og er það sannnefni.
Stundum er færið þannig að það vantar ekki grip og kemur þá ekki að sök þótt
dekkin séu með lokuðu munstri en það er líka stundum mjög til bölvunar.
Þetta lýsir sér stundum þannig í þungu færi að bíll á lokuðum dekkjum fer
mun hægara yfir en bíll á opnara munstri þó báðir drífi viðstöðulaust .
Míkróskurður er leið til að auka grip og er í raun ekki ólík frægum
loftbóludekkjum en þetta hjálpar ekki nema á ís og þar sem
munsturdýptin nær niður úr snjólaginu. Til að míkróskurður virki verður að
taka efni úr dekkinu,(gera ca millimeters rauf) sá skurður sem er í
boði á mörgum dekkjaverkstæðum er ekki þannig og fæ ég ekki skilið að það
geti virkað nema að litlu leiti en það skaðar örugglega ekki og hjálpar til
við að mýkja dekkið sem er alltaf til bóta.
|
|
Naglar
Það er oft hálka á fjöllum, klaki sem stundum myndast á hjarni getur orðið
flugháll í sólbráð og oft erfitt að aka á slíku nema á nöglum. En við
svona aðstæður skilur líka verulega á milli radial og diagonal dekkja.
Þetta stafar af því að þegar diagonal dekk rúllar eftir hörðu undirlagi
breytist lögun munstursins eftir því hvar á snertifletinum það er miðað
við miðlínu hjólsins. Og meira eftir því sem loftþrýstingurinn er minn í
dekkinu. Þörfin fyrir nagla er því miklu meiri í diagonal dekkjum. Vegna
þess að naglarnir sem liggja við ísinn eru alltaf að hreifast til
innbyrðis þurfa þeir líka að vera stærri. Þessa innbyrðis hreyfingu
naglana í diagonal dekkjum er hægt að minka verulega með því að staðsetja
naglana í röð utarlega á mynstrinu og sleppa að negla miðjuna.
Radíal dekkin fara mun betur með gripið og gjarnan kemur upp sú staða að
naglalaus radial dekk virki betur en negld diagonal dekk á ís. Naglar í
radíal dekkjum geta verið alstaðar í mynstrinu og því fleiri, því betra
verður
dekkið venjulega á glæru svelli. Fjöldi og stærð nagla er takmarkaður í
reglugerð um gerð og búnað bifreiða.
Reglugerðin öll.
|