Radial / Diagonal

Hér er aðallega fjallað um radial dekk og á textinn við um þau nema að annað sé tekið fram.
Tvær megingerðir dekkja eru í notkun, radial dekk og diagonal dekk (nælondekk). Diagonal dekkið er í raun bara gúmmíblaðra með lofti í en radial dekkið er með stálvírum sem halda lögun banans réttri við veginn. Mjög mikill munur er á þessum dekkjum og má kannski segja að allt sé betra í radial dekkjum nema að þau eru erfiðari og dýrari í framleiðslu. Þó eru menn að nota diagonal dekk eins og  44" Dick Cepek með góðum árangri í snjó en flestir eru samála um að þau eru erfið í vegaakstri. Diagonal dekk eru líka til með auka strigalagi  í bana sem gjarnan er úr minna teygjanlegu efni en það sem er í belgnum sem gefur þeim eiginleika sem líkjast radíal.
   Á myndinni hér við hliðina er radial dekk, það má hugsa sér að radial beltið í dekkinu séu stál hringir sem allir eru jafn langir og liggi í bana dekksins eins og myndin sýnir, það þýðir að alstaðar þar sem vegurinn snertir banann er ummál dekksins það sama. þetta hefur nokkra augljósa kosti eins og minna slit, minni veltimótstöðu, minni hitamyndun í bananum jafnara veggrip og meiri rásfestu.

 smella til að sjá stærri mynd

það er samt ekki nóg að setja víra eða glertrefjar í bana dekkja svo þau geti talist vera radial dekk. Til að dekk hafi radial eiginleika mega hliðarnar í dekkinu ekki hefta hreyfingar banans. Diagonal dekk misslitna eftir loftþrýstingi, meira í miðjunni á miklu lofti en meira á köntunum á litlu lofti. Slit á radial dekkjum er hinsvegar nánast alveg óháð loftþrýstingi en talsvert háð felgubreiddinni.

Belgurinn

Þegar radial dekk komu fyrst til Íslands var algengt að menn hentu þeim undan bílum vegna þess hve hörð þau þóttu. Þetta vor dekk sem misvitrir menn í Asíu voru að teikna og voru bara misheppnaðar eftirlíkingar af frægum Michelin radial hjólbörðum. Hliðar þessara dekkja voru svo stuttar (belglaus) að þær strengdu radial banann fastann allan hringinn þannig að dekkið varð eins og reiðhjólagjörð og í raun alveg ónothæft. það er einmitt þessi lengd hliðanna sem ræður mestu um það hve langt niður er hægt að fara með loftið í snjónum, því belgmeiri sem dekkin eru því minna loft ráða þau við. Myndin hér fyrir neðan sýnir hvernig radial dekk aflagast þegar hleypt er úr þeim takið eftir að A er minna en B sem stafar af því að ummál banans er fasti (stálvírinn), þegar slakinn í hliðunum er búinn fer baninn að lyftast upp undir dekkinu og bögglast inn að miðju þá er dekkið alveg hætt að virka.  Af þessu má draga þá ályktun að eiginleikiar radial dekkja til brúks í snjó sé meira háður belgstærðinni eða lengd hliðanna en nokkru öðru. Margir telja að mjúk og þunn dekk séu besta lausnin en það hjálpar lítið ef hliðarlengdina eða belginn vantar
.
 smella til að sjá stærri mynd

Hættuleg dekk
Til að geta notað dekk á litlu lofti er nauðsinlegt að átta sig á hættunum sem því fylgja. Ástæða þess að dekk springa og skemmast í hliðunum er oftast hiti, við hreyfingu gúmmísins í hliðum og bana dekkja myndast varmi, ef varmastreymið frá dekkinu er minna en það hitnar dekkið, við það veikjast hliðar dekksins og loftþrýstingurinn hækkar uns dekkið jafnvel hvellspringur, eða að varmamyndunin minkar og dekkið kemst í jafnvægi (loft/varmaflæði jafnvægi). Með minnkandi loftþrýstingi eykst hreyfing gúmmísins og þar með varmamyndunin. Ný dekk eru viðkvæmari fyrir þessu en gömul. Dekk með þykkar hliðar eru líka viðkvæmari fyrir þessu.  Ástæðan fyrir því að dekk hvellspringa er nær alltaf sú að annað hvort var farið af stað á of litlu lofti eða það lak úr dekkinu eftir að ekið var af stað. Staðreyndin er að öll dekk geta skemmst eða hvellsprungið út af þessu og notandi ræður mestu þar um.

Almennt má segja að þunn dekk þoli betur akstur á litlu lofti eða jafnvel að létt dekk þoli betur akstur á litlu lofti. Það er athyglivert að skoða þyngd algengra 38" radial jeppadekkja í þessu ljósi. Þyngd dekkja getur verið mismunandi eftir árgöngum (sendingum) en þessar tölur hér við hliðina eru allt ný dekk og yfirleit meðaltölur af fleiri en einu dekki. það er ekkert vandamál að nota öll þessi dekk á 0,5 eða 1 psi ef þau tolla á felgunni en þau eyðileggjast líka öll ef þau hitna. Til að vita hvort dekkin eru að hitna er nauðsinlegt að átta sig á að gúmmí er mjög einangrandi. Dekk sem er volgt við snertingu að utan er mun heitara að innan. ágætt er að snerta líka á felgunni, ef hún er volg viðkomu í 10 stiga frosti er hætta á að dekkin séu að skemmast. (Volg felga getur líka verið vegna bilaðra hjóllegu eða útílegu á bremsum).

Þyngdir algengra dekkja
Ground 35 kg
Mudder 38 kg
Svamper tsl 38 kg
AT 405 39 kg (eftir söluaðila)
Trexus 41 kg
Parnelli 44 kg (bara eitt dekk)
Irok 43 kg  (39,5")

Felgur

Það sem hefur tafið jeppamenn einna mest undanfarna áratugi eru affelganir. Þegar mest allt loft er farið úr dekkinu er ekkert sem heldur því á felgunni nema felgukanturinn. mikilvægt er að hann sé sem bestur, fyrir 15" felgur þarf ummál kantsins að vera stærra en 1202mm og  fyrir 16 " felgur þarf ummálið að vera stærra en 1282mm.  Hægt er að mæla kantinn með  litlu stálmálbandi, best er að hvolfa bandinu ofan á kantinn, þannig tollir það á honum og súna  lítillega upp á það þar sem hringurinn lokast til að lesa af. Hægt er að laga of lága kanta með þar til gerðum vals (Felguvals). Nú seinni ár er algengt að nota felgulása þar sem dekkið er einfaldlega skrúfað á felguna með hringjum þetta er mjög öruggt hvað affelganir varðar en gallin er að þetta er mjög þungt og mun dýrara en venjulegur felgukantur. Einnig hafa felgulásar viljað hlað ís inn í felguna sem erfitt er að fjarlægja. Í flestum bílum er ekki pláss fyrir felgulás að innan fyrir bremsum eða stýrisgang þannig að oftast verður að láta duga að setja þá að utan. Einn felgulás að utan er nóg til að dekkið snúist ekki á felgunni. en kemur ekki í veg fyrir að dekkið affelgist að innan.  Venjuleg felga með góðum kanti bæði að innan og utan er því vænlegur kostur en er kannski ekki jafn flott.
   

 smella til að sjá stærri mynd

Felgur sem virka
 án bedlock
www.gjjarn.com

 Breidd á felgum er umdeild en ég held að það sé mest vegna þess að diagonal dekk þurfa breiðari felgur en radial dekk til að virka í snjónum. Fyrir öll radial dekk gildir að felgan þarf að vera aðeins breiðari en stífi hluti banans eða munstrið á dekkinu. Radial dekk á of mjóum felgum slíta upp köntunum og eru leiðinleg í akstri  þetta er kannski svolítið öfugsnúið en skýrist kannski á myndunum. Hér fyrir neðan sést vel hvernig breidd felgunar hefur árif á snertingu banans við jörð, þetta er í fullu gildi í snjónum. Jeppi á of mjóum felgum er oft slæmur í hliðarhalla vegna þess að hliðin á dekkinu sem er upp í brekkuna togar banann upp að innanverðu.
Diagonal dekk drífa vel í snjónum á mjög breiðum felgum, jafnvel þó felgan sé höfð næstum helmingi breiðari en baninn  Þetta á ekki við um radial dekk af fyrrnefndum ástæðum (belgurinn) og ætti felgan ekki að vera meira en 15% breiðari en stífi hluti banans eða mynstrið á radial dekki.
 

Dekkjaskurður
Dekkjaskurður í jeppadekkjum er tvíþættur,  annarsvegar til að fá aukna mýkt í dekkin og hinsvegar til að auka grip.
    Fyrst um mýktina. Árið 1993 eyðilagðist hjá mér 36" Mudder dekk  þá komu djúpar sprungur við stærstu kubbana sem fóru svo að leka nokkrum vikum seinna. Eftir þá reynslu sá ég að stórir kubbar sem ná langt niður á hliðar dekkja eru mjög til bölvunar vegna þess að hreyfingin í hlið dekksins verður svo mikil við hliðina á kubbunum, sérstaklega ef ekið er með litlu lofti á hörðu undirlagi. þetta er auðvelt að laga með því að skera alla kubba sem fara niður á hliðarnar frá bananum. Við svona skurð minkar líka veltimótstaða dekksins á litlu lofti sem hjálpar því mjög mikið drifgetu. Mörgum kann að finnast þetta hljóma ótrúlega en reynslan er að sýna mér að svona skorinn dekk eru verulega betri í þungu snjófæri en óskorinn.
    Svo um gripið. Reglan í snjó er að mesta opnunin gefur einfaldlega mesta gripið, en jafnframt minnstu endinguna og oft líka mikinn hávaða. Dæmi um þetta er belti á vélsleða en þar er opnunin oftast meiri en 70%. Það kann oft að virðast gott að vera á dekkjum með lokuðu munstri sem hægt er að spóla á án þess að festa sig en slík dekk eru líka oft kölluð klaufadekk og er það sannnefni.
Stundum er færið þannig að það vantar ekki grip og kemur þá ekki að sök þótt dekkin séu með lokuðu munstri en það er líka stundum mjög til bölvunar. Þetta lýsir sér stundum þannig í þungu færi að bíll á lokuðum dekkjum fer mun hægara yfir en bíll á opnara munstri þó báðir drífi viðstöðulaust .  Míkróskurður er leið til að auka grip og er í raun ekki ólík frægum loftbóludekkjum en þetta hjálpar ekki nema á ís og þar sem munsturdýptin nær niður úr snjólaginu. Til að míkróskurður virki verður að taka efni úr dekkinu,(gera ca millimeters rauf) sá skurður sem er í boði á mörgum dekkjaverkstæðum er ekki þannig og fæ ég ekki skilið að það geti virkað nema að litlu leiti en það skaðar örugglega ekki og hjálpar til við að mýkja dekkið sem er alltaf til bóta.



Myndir af dekkjum skornum með það að markmiði að bæta þau í snjóakstri á litlu lofti.
Það er bannað að skera í jeppadekk á Íslandi.  Tilvitnun í reglugerð  "Óheimilt er að skera nýtt mynstur í hjólbarða á bifreiðum sem eru 3.500 kg eða minna að leyfðri heildarþyngd".Þetta hefur valdið einhverjum vandræðum við hefðbundna lögboðna skoðun og er vert að hafa í huga að jeppi á breyttu mynstri er ólöglegur í umferðinni. Það er hinsvegar heimilt að aka um með keðjur allan hringinn í 5 mánuði á ári ef einhverjir hafa áhuga á því. Reglugerðin öll


H
vað mikið loft ?
Það fer mest eftir þyngd bílsins hvaða loftþrýstingur hentar í akstri á vegum eða hörðu undirlagi. Framleiðendur dekkja gefa upp hámarks burð miðað við einhvern ákveðinn loftþrýsting  hægt er að nota það sem útgangspunkt til að finna kvað hentar ákveðinni þyngd Til dæmis að ef dekk er gefið max 1000 libs við 30 psi  gæti hentað að vera með 15 psi í bíl þar sem hvert dekk ber 500 libs. þetta er að sjálfsögðu allt of mikið loft í snjóinn. Tveggja tonna jeppar á 38 tommu hjólum ættu að byrja í 2-3 psi þegar þeir koma í snjóinn og prufa sig svo áfram þaðan, aðrir ættu að geta tekið eitthvað mið af því. Athugið að stór hjól þýða ekki endilega að maður geti hleypt minna úr til að drifa í ákveðnu færi; aðeins að ef færið verður mjög þungt þá ráða stærri hjól við minna loft. Þegar ekið er í  snjó þar sem hætta er á grjóti er öruggast að vera á eins litlu lofti og hægt er. Því minni loftþrýstingur sem er í dekkinu því minni hætta er á að gata á grjóti.(loftlaus dekk springa ekki).

Hvað stór dekk ?
Það er eiginleg þannig að stærra er alltaf betra í snjónum en hvað er nógu stórt er alltaf matsatriði og er aðaleg háð þyngd bílsins sem um er að ræða. Hér er tafla sem hægt er að notast við til að bera saman dekk og mismunandi þunga bíla með flotstuðli. Til að vera nokkuð viss um að vera á góðum jeppa í snjóinn þarf flotstuðullinn að vera lægri en 1.7.  Flotstuðull  2 eða meira eru eiginleg ónothæft í snjó. Þessi tafla er ekki heilagur sannleikur en gefur þó ágæta vísbendingu um hve þunga bíla þessar dekkjastærðir í raun bera.
Flotstuðull


Naglar
Það er oft hálka á fjöllum, klaki sem stundum myndast á hjarni getur orðið flugháll í sólbráð og oft erfitt að aka á slíku nema á nöglum. En við svona aðstæður skilur líka verulega á milli radial og diagonal dekkja. Þetta stafar af því að þegar diagonal dekk rúllar eftir hörðu undirlagi breytist lögun munstursins eftir því hvar á snertifletinum það er miðað við miðlínu hjólsins. Og meira eftir því sem loftþrýstingurinn er minn í dekkinu. Þörfin fyrir nagla er  því miklu meiri í diagonal dekkjum. Vegna þess að naglarnir sem liggja við ísinn eru alltaf að hreifast til innbyrðis þurfa þeir líka að vera stærri. Þessa innbyrðis hreyfingu naglana í diagonal dekkjum er hægt að minka verulega með því að staðsetja naglana í röð utarlega á mynstrinu og sleppa að negla miðjuna.
Radíal dekkin fara mun betur með gripið og gjarnan kemur upp sú staða að naglalaus radial dekk virki betur en negld diagonal dekk á ís. Naglar í radíal dekkjum geta verið alstaðar í mynstrinu og því fleiri, því betra verður dekkið venjulega á glæru svelli. Fjöldi og stærð nagla er takmarkaður í reglugerð um gerð og búnað bifreiða. Reglugerðin öll.


Dekkjahljóð

það er nánast vonlaust að fá marktæka hávaðamælingu á dekk. þegar ekið er af stað á nýjum dekkjum er alltaf lítill hávaði í þeim en þegar takkarnir slitna og fara að plana veginn miðað við ákveðinn loftþrýsting eykst hávaðinn. Til að fá gömul dekk til að þegja er stundum nóg að pumpa meira í þau en venjulega. Dekk sem þegir á steypu getur haft hátt á malbiki og öfugt  Ég myndi fara varlega í að taka mark á hávaðamælingum. það er meira að marka sögusagnir og  tilfinningu kvað þetta varðar. Míkróskurður á að geta hjálpað eitthvað en eins og sagði áður er mjög erfitt að meta það.

 

Þetta efni er eign Guðmundar Jónssonar, afritun og notkun þess er öllum heimil til einkanota.
Endurútgáfa með hverskonar breytingum er óheimil nema í samráði við höfund.
Endurútgáfa með engum breytingum er öllum heimil sé höfundar getið.